91% fotografen slachtoffer agressie: dreiging voor persvrijheid

Stel je voor: je staat met je camera in de weer om een belangrijk nieuwsfeit vast te leggen. Plotseling wordt je benaderd door iemand die niet alleen wil dat je stopt, maar eist dat je de beelden wist. En dat doet hij niet met een verzoek, maar met een dreigement. Dit is geen fictief scenario, maar de realiteit voor negen op de tien fotografen en cameramensen in Nederland. Een nieuw rapport van Ipsos, in opdracht van PersVeilig, laat zien dat agressie tegen beeldmakers geen uitzondering meer is, maar de norm.

Het onderzoek, gepubliceerd in 2025, onthult dat 91% van de professionals in deze sector wel eens te maken heeft gehad met agressie of intimidatie. Maar het gaat hier niet zomaar om ruw taalgebruik. Negen op de tien respondenten vinden dat deze bedreigingen een reëel en actueel gevaar vormen voor de persvrijheid. Kortom: als we de waarheid niet meer veilig kunnen vastleggen, wat betekent dat dan voor onze democratie?

Een stille crisis in de journalistiek

De cijfers zijn schokkend, maar de reactie daarop is verrassend stil. Volgens de factsheet uit het Ipsos-onderzoek bespreken slechts 44% van de getroffenen incidenten met collega’s. Nog minder mensen – amper 12% – doen daadwerkelijk aangifte bij de politie. Waarom? Vaak omdat het voelt als 'een deel van het werk' of omdat men bang is voor escalatie. Toch wijst het onderzoek uit dat de impact enorm is. Het gaat om fysieke intimidatie, verbale aanvallen en digitale harassments die de veiligheid van de verslagdoeners ondermijnen.

Dit probleem speelt zich af op straat, bij demonstraties, maar ook in meer gesloten omgevingen. De druk om te presteren, gecombineerd met een toenemende polarisatie in de samenleving, maakt journalisten tot makkelijke targets. "Het raakt de kern van wat wij doen", zegt een anonieme bron binnen de sector. "Als je bang bent om je werk te doen, doe je het niet goed meer. Of doe je het helemaal niet."

Juridisch kader: wanneer wordt het strafbaar?

Veel fotografen weten niet precies waar de grens ligt tussen lastig vallen en strafbare feiten. Hier komt Slachtofferwijzer om de hoek kijken. Bedreiging is in Nederland een ernstig misdrijf. Denk aan situaties waarin iemand je bedreigt met dood, ernstig letsel of seksueel geweld. Dat valt onder artikel 285 van het Wetboek van Strafrecht.

De straffen kunnen flink oplopen. In de praktijk zie je vaak geldboetes vanaf €250,-, maar de wet stelt een maximum van twee jaar gevangenisstraf of een boete van €21.750,-. Belangrijk detail: je hebt tot zes jaar de tijd om aangifte te doen. De verjaringstermijn is dus lang genoeg om na overpeinzing toch stapje één te zetten. Maar hoe pak je dat aan?

• Bewijs verzamelen: Bewaar WhatsApp-berichten, e-mails en voice mails. Verwijder niets!
• Contact opnemen: Bij direct levensgevaar bel je 112. Bij andere bedreigingen bel je 0900-8844.
• Persoonlijk aanwezig: Online aangifte doen van bedreiging is helaas niet mogelijk. Je moet langs het bureau of een afspraak maken via de telefoon.

Politie.nl benadrukt dat je altijd contact kunt opnemen, zelfs als achteraf blijkt dat er geen sprake is van een strafbaar feit. De politie kan dan nog steeds helpen, bijvoorbeeld met een stopgesprek.

Rol van werkgevers en organisaties

Voor freelancers is het lastig, maar redacties hebben een grote verantwoordelijkheid. De website Veiligepubliekedienstverlening.nl geeft duidelijke richtlijnen voor werkgevers. Agressie richting medewerkers mag niet worden genegeerd. Werkgevers moeten incidenten registreren, bewijs verzamelen (zoals camerabeelden en getuigenverklaringen) en gezamenlijk met het slachtoffer aangifte doen.

Waarom gezamenlijk? Omdat het incident plaatsvindt tijdens het werk en gericht is tegen een dienstverlener. Door dit collectief aan te pakken, wordt de kracht van de organisatie ingezet. Ook is het cruciaal om het adres van de organisatie te gebruiken in de aangifte, niet het privé-adres van de medewerker. Dit beschermt de privacy en signaleert dat het een zakelijk incident betreft.

Naast de politie spelen organisaties zoals Slachtofferhulp Nederland en Veilig Thuis (bereikbaar via 0800-2000) een ondersteunende rol. Zij bieden psychologische hulp en juridisch advies, essentieel voor wie getraumatiseerd is door agressie.

Wat betekent dit voor de toekomst?

De bevindingen van Ipsos en PersVeilig zijn een waarschuwingssignaal. Als 91% van de fotografen agressie meemaakt, en slechts een fractie daarvan meldt dit, dan is er een enorme zwarte cijferproblematiek. De persvrijheid hangt af van het vermogen om vrij en veilig te kunnen werken. Zolang agressie consequenties mist, zal het blijven escaleren.

Experts pleiten voor meer trainingen in conflictmanagement, betere beschermingsmiddelen en een cultuur waarin melden normaal is, geen zwakte. De samenwerking tussen politie, OM en slachtofferorganisaties via het slachtofferloket biedt hoop, maar de eerste stap – het durven aangeven – blijft bij de individuele journalist liggen. En daar moet iets veranderen.